Kopalnia Królowa Luiza

    Historia kopalni rozpoczyna się w 1791r. i była związana z działalnością górniczą srebra i ołowiu w Tarnowskich Górach. Surowcem niezbędnym dla rozwoju nowej kopalni i huty w Strzybnicy był węgiel kamienny potrzebny do napędzania maszyn parowych oraz opalania pieców hutniczych. Z tego powodu zaczęto na zlecenie śląskiego starosty górniczego Fryderyka Wilhelma von Redena poszukiwać opłacalnych do eksploatacji pokładów węgla. Poszukiwania prowadził Salomon Izaak, inżynier górniczy z Brabantu, który znalazł w 1790 roku bogate pokłady węgla koło Zabrza, rok później został założony pierwszy państwowy zakład wydobywczy węgla kamiennego na Górnym Śląsku.
    Węgiel początkowo wybierano metodą odkrywkową później szybami których głębokość dochodziła do 30 metrów oraz systemem sztolni, które były obudowywane drewnianymi stropnicami. Węgiel urabiano za pomocą klinów i młotów następnie ładowano do skrzyń włócznych i ciągnięto pod szyb gdzie za pomocą kołowrotów wyciągano go na powierzchnię.
    W pierwszym roku istnienia kopalni wydobyto około 120 ton węgla na potrzeby zakładów w Strzybnicy, wydobycie szybko rosło i już w 1796 roku wydobycie osiągnęło 3800 ton. W 1795 r. w kopalni zamontowano pierwszą pompę odwadniającą napędzaną maszyną parową która przyczyniła się do dalszego wzrostu wydobycia węgla co umożliwiło powstanie w 1796r. Królewskiej Odlewni Żeliwa w Gliwicach która była opalana koksem z węgla wydobywanego w tejże kopalni.
    Wysokie koszty odwadniania wyrobisk skłoniły władze górnicze do podjęcia decyzji o budowie Głównej Kluczowej Sztolni Dziedzicznej która miała odprowadzać wodę z kopalń rejonu zabrzańskiego a jednocześnie stać się główną drogą transportową węgla na łodziach. Prace ruszyły w 1799r. i trwały aż do 1863r. Przez ten okres wykuto ponad 14km sztolni która połączyła kopalnię "Król" w Chorzowie z kopalnią "Królowa Luiza". Urobek transportowano łodziami w sztolni do Kanału Kłodnickiego, przeładowywano go na większe łodzie, następnie spławiano tym kanałem do huty w Gliwicach gdzie ładunek był po raz kolejny przeładowywany na barki i Odrą wysyłany w głąb Prus.
    Z powodu wyczerpywania złóż zalegających powyżej poziomu Głównej Kluczowej Sztolni Dziedzicznej w latach dwudziestych XIXw. wydobycie zaczęło spadać.W tej sytuacji władze kopalni zdecydowały się na rozpoczęcie wydobycia poniżej tej sztolni w wyniku czego sztolnia straciła znaczenie jako główna droga transportu węgla i służyła tylko do odwadniania wyrobisk poprzez pompowanie do niej wody z niższych poziomów. W połowie XXw. zasypano wylot sztolni oraz odcinek kanału między kopalnią w Zabrzu a hutą w Gliwicach.
    Ponowny rozwój kopalni przypada na lata czterdzieste XIXw. i wiąże się z powstaniem w 1846r. Górnośląskiej Kolei Żelaznej prowadzącej z Berlina do Mysłowic przez Zabrze oraz budowa hut żelaza i koksowni na terenie miasta. W 1876r. rozpoczęto wydobycie na wschodnim polu górniczym kopalni co spowodowało zwiększenie wydobycia do około 3 300 tyś ton w 1898r. oraz zatrudnienie  które w 1913 roku wynosiło 6932 osoby.
    Kopalnia przez cały okres istnienia była własnością państwa pruskiego i dzięki dotacjom rządowym oraz inwestycjom była jedną z najnowocześniejszych kopalni na śląsku. W latach 70-tych XIX wieku zastosowano po raz pierwszy na Śląsku nowoczesne metody drążenia szybów (tubingi, zamrażanie górotworu), których głębokość przekraczała 300m. Na początku XX wieku pojawiły się wiertarki elektryczne i mechaniczne wrębiarki oraz rynny wstrząsane służące do odstawy urobku. W 1921 roku zainstalowano nawet pierwsze skipy o pojemności 5 ton do wyciągania węgla na powierzchnię.
    W 1926 roku kopalnię Królowa Luiza przejął państwowy koncern "Preussag" i trzy lata później podzielił ją na dwie części "Pole Wschód" i "Pole Zachód". Po II Wojnie Światowej kopalnie zostały połączone w całość pod nazwą "Zabrze" a w 1976r. włączono jeszcze do niej kopalnie "Bielszowice".
    W 1973r. zakończono wydobycie na polu "Zabrze-Zachód" i w 1993r. wpisano je do rejestru zabytków województwa katowickiego jako dobra przemysłu i techniki o wartości historycznej w skali kraju. W tym samym roku Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu utworzyło tam Skansen Górniczy "Królowa Luiza", gdzie zachował się czytelny układ przestrzenny kopalni z drugiej połowy XIX wieku wraz z częścią zabudowy i wyposażenia.


Powrót