Kopalnia soli Wieliczka

    Pierwsze ślady eksploatacji solanek pochodzą z czasów Neolitu z przed 5500 lat i zostały znalezione w okolicy Baryczy koło Wieliczki. W czasach historycznych Wieliczka była największym ośrodkiem warzelniczym w Małopolsce i po raz pierwszy została wymieniona w dokumencie legata papieskiego Idziego z roku 1124/25 pod nazwą "Magnum Sal”, czyli "Wielka Sól". Najstarszy znaleziony szyb górniczy w Wieliczce znajduje się na dziedzińcu Zamku Żupnego i pochodzi z XI wieku, na skalę przemysłową wydobycie rozpoczęło się w latach 80-tych XIII w. gdy powstał szyb Goryszowski.
    Pod koniec XIIIw. powstało przedsiębiorstwo zwane "Żupy Krakowskie" które zajmowało się eksploatacją złóż soli w Wieliczce oraz Bochni wraz z warzelniami tam się znajdującymi. W takim układzie przedsiębiorstwo funkcjonowało przez prawie 500 lat aż do pierwszego rozbioru polski.
    W średniowieczu sól była najważniejszą kopaliną w państwie polskim i zgodnie z prawem była własnością  panującego (tzw. regale solne). Według obecnych obliczeń  wynika, że w czasach Króla Kazimierza Wielkiego sprzedaż soli stanowiła aż 1/3 przychodów skarbu państwa. Rosnące dochody z kopalni powodowały, że królewscy zarządcy usprawniali wydobycie soli, w XIVw. Mikołaj Bochner zainstalował po raz pierwszy w podziemiach koła wyciągowe, tzw. dreptaki, w miejsce kołowrotów poruszanych ręcznie, a Mikołaj Serafin z Barwałdu wprowadził kierat konny jako wyciąg kopalniany. Największy okres świetności kopalni przypada na okres od XVI do połowy XVII wieku zatrudniając 2000 ludzi i roczną produkcję przekraczającą 30 000 ton, kopalnia miała trzy poziomy i osiem szybów.
    W drugiej połowie XVII wieku długotrwałe wojny, zarazy i klęski zachwiały gospodarką solną, a zaniedbywanie prac zabezpieczających doprowadza kopalnię do ruiny. Dopiero w następnym stuleciu sprowadzeni z Saksonii specjaliści, zdołali usprawnić organizacyjnie i technicznie działalność przedsiębiorstwa.
    W roku 1772 kopalnia przechodzi w ręce Austriackie i jest w ich władaniu do roku 1918. Przez cały ten okres Austriacy inwestują i rozbudowują kopalnię (maszyny parowe i elektryczne, mechanizacja prac) oraz zatrudniają fachową kadrę inżynierską, co prowadzi do ciągłego wzrostu produkcji oraz przyrostu przestrzennego kopalni. W 1913r. w Wieliczce uruchomiono nowoczesną warzelnię soli dając wiele nowych miejsc pracy jednocześnie wprowadzając nową technologię wydobycia polegającą na ługowaniu soli pod ziemią, co pozwoliło na osiągnięcie wysokich wskaźników produkcyjnych i przedłużenie działalności górniczej.
   Rabunkowa gospodarka wydobycia soli doprowadziła do naruszenia stabilności górotworu oraz wpłynęła niekorzystnie na kondycję kopalni w wyniku, czego po II Wojnie Światowej zrodził się pomysł zatopienia kopalni jednak zrezygnowano z tego pomysłu. W 1964r. zakończono wydobycie soli kamiennej a 30 czerwca 1996r. zaprzestano całkowicie eksploatacji złoża.
    Złoże solne w Wieliczce obejmuje obszar 5,5 km długości, i 0,5 do 1,5 km szerokości. W ciągu 700-set lat działalności górniczej powstało 26 szybów, 180 szybików międzypoziomowych, 9 poziomów wydobywczych (najgłębszy 327 metrów), 2350 komór i ponad 300 kilometrów chodników. W 1976 r. kopalnia została wpisana do rejestru zabytków krajowych, dwa lata później na Listę Dziedzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego UNESCO a 8 września 1994r. Zarządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej uznana za Pomnik Historii.


Powrót