Rejon Umocniony Hel

    Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku oraz zaślubinach generała Hallera z morzem w Pucku 10 lutego 1920 roku, rozpoczęto po wielu przygotowaniach budowę na helu silnej bazy lądowej obrony Wybrzeża. W latach 20 zbudowano linię kolejową z Pucka przez cały półwysep aż do Helu oraz poprowadzono utwardzoną drogę. W 1931 roku w mieście Hel rozpoczęto budowę portu wojennego, jednocześnie od granic Juraty aż do końca cypla, zablokowano ruch turystyczny oraz wprowadzono wojskowy zakaz budowania jakichkolwiek budowli cywilnych bez zgody władz wojskowych. 21 sierpnia 1936 roku dekretem prezydenta RP Ignacego Mościckiego utworzono Rejon Umocniony Hel. Po tym wydarzeniu na półwyspie zaczęto budować różnego typu stanowiska artyleryjskie, schrony, magazyny oraz inne budowle militarne wyposażane w różnoraki sprzęt i uzbrojenie.
    Po wybuchu II Wojny Światowej obrońcy Rejonu Umocnionego Hel poddali się dopiero 2 października ponieważ dalsza obrona nie miała sensu, kilka dni wcześniej skapitulowały Warszawa oraz Modlin. Po zajęciu półwyspu przez wojska niemieckie władze hitlerowskie postanowiły wykożystać i rozbudować istniejące umocnienia do obrony rejonu bazy morskiej w Gdyni i w tym celu wybudowano największe stałe stanowiska artylerii nadbrzeżnej - Schleswig-Holstein z trzema działami kalibru 406,4 mm o zasięgu 50 kilometrów. Powsrtały również stacje radarowe (m.in. typu Würzburg-Riese) oraz baterie systemu obrony przecilotniczej, każda wyposażona w 4 armaty 105 mm SK C/32, mogące prowadzić ogień także do celów morskich.
    Po zakończeniu II Wojny Światowej wszystkie obiekty militarne ponownie zostały zajęte przez Wojsko Polskie a pod koniec lat sześćdziesiątych kontynuowano rozbudowę umocnień na półwyspie. Powstały wtedy dwa dywizjony rakietowe, wchodzące w skład 4 Brygady WOPK w Gdyni Grabówku.

Do najciekawszych zabytków militarnych należą znajdujące się w obrębie miasta Hel:Do najciekawszych zabytków militarnych należą znajdujące się w obrębie miasta Hel:

  • - stanowiska baterii nr 1 Laskowskiego (1935) – stały tam 4 działa Boforsa kalibru 152 mm, w 1948 roku baterię przebudowano nadając nazwę 13 BAS i przezbrojono na 4 radzieckie armaty morskie B-13 kalibru 130 mm – jedno z tych dział stoi tam do dziś. To stanowisko zostało w 2007 roku ogrodzone i poddane kompletnej renowacji staraniem Muzeum Obrony Wybrzeża w Helu.
  • - stanowiska baterii nr 21 (1935) – stały tam 2 działa 75 mm Schneider.
  • - stanowiska czterech dział 100 mm (1955) – radzieckie armaty morskie B-34U. Jedno z tych dział stoi na stanowisku do dziś
  • - Ośrodek Oporu Jastarnia – pozycja zabezpieczająca półwysep od strony lądu.
  • - zabytek klasy światowej – sześć potężnych żelbetowych budowli baterii Schleswig-Holstein. Była to zbudowana w 1940 roku przez Niemców bateria najpotężniejszych dział, jakie kiedykolwiek montowano na stałych stanowiskach lądowych – 40,6 cm SK C/34 "Adolf". Po baterii pozostały trzy działobitnie, z których każda stanowi całość z własnym bunkrem koszarowym i podręcznym magazynem amunicji, oraz 9-kondygnacyjna wieża kierowania ogniem i dwa wielkie magazyny amunicyjne. Jedyna istniejąca do dziś bateria tych dział znajduje się w Norwegii w Trondenes.

Zachowane na Półwyspie Helskim umocnienia, polskie i niemieckie, wpisano w 1999 roku do rejestru zabytków militarnych. Obecnie niemal wszystkie można zwiedzać, tylko w niektórych są dalej obiekty wojskowe.

Hel


Bateria Schleswig-Holstein


Ośrodek Oporu Jastarnia


Powrót